Wrocław - Pomnik pomordowanych profesorów lwowskich szkół akademickich

Usytuowany przy pl. Grunwaldzkim pośród budynków należących do Politechniki Wrocławskiej. Czci pamięć rozstrzelanych przez Niemców w lipcu 1941 r. 25 pracowników naukowych szkół wyższych Lwowa, którzy zginęli wraz z 19 członkami swych rodzin. Wśród ofiar byli m.in. Kazimierz Bartel, Roman Longchamps de Bérier, Antoni Łomnicki, Antoni Cieszyński, Włodzimierz Sieradzki, Kazimierz Vetulani i Tadeusz Boy-Żeleński. Pomnik autorstwa Borysa Michałowskiego przedstawia dwie postaci – ofiary egzekucji. Na cokole umieszczono napis: „Nasz los przestrogą”.

Pomysł uczczenia naukowców lwowskich pomordowanych przez nazistów pojawił się na forum publicznym w atmosferze odwilży 1956 r. Wypływał ze świadomości dziedzictwa duchowego lwowskich uczelni, które w niemałym stopniu ukształtowało polski uniwersytet i politechnikę powołane we Wrocławiu w 1945 r. Mimo że odsetek przesiedleńców ze Lwowa wśród mieszkańców Wrocławia nie był bardzo wysoki, to jednak wśród inteligencji i nowej miejskiej elity lwowiacy odgrywali bardzo istotną rolę. To oni też byli inicjatorami wzniesienia obelisku, zorganizowania akademii i wydania księgi pamiątkowej mającej uczcić pamięć pomordowanych naukowców. W 1959 r. powołano na Uniwersytecie komitet mający koordynować te prace. Pomnik miał być wzniesiony ze środków zebranych z dobrowolnego opodatkowania się pracowników uniwersytetu. Kiedy w 1960 r. był już gotowy projekt obelisku, władze wojewódzkie przejęły „patronat” nad inicjatywą. Zakończyło się to wzniesieniem w 1963 r. przy pl. Grunwaldzkim pomnika ku czci wszystkich pomordowanych przez Niemców polskich uczonych, niewyróżniającego wydarzeń lwowskich. Nie zadowoliło to jednak wrocławskiego środowiska uniwersyteckiego, dla którego sprawa ta stała się niemalże punktem honoru. Powrócono do niej w czasie solidarnościowej odwilży politycznej w latach 1980-1981. Uniwersytet wraz z wrocławskim oddziałem Polskiej Akademii Nauk ufundowały tablice pamiątkowe i przeprowadziły konferencję naukową poświęconą tragicznym wydarzeniom lipca 1941 r. Tablicę ku czci lwowskich profesorów umieszczono także na pomniku przy pl. Grunwaldzkim.

Po 1989 r. we Wrocławiu stanęło kilka pomników przypominających inne aspekty tragedii ludności polskiej na Kresach Wschodnich i w ZSRR: pomnik Zesłańców Sybiru (pl. Strzelecki), pomnik Ofiar Katynia (park im. J. Słowackiego), pomnik Pomordowanych na Kresach Południowo-Wschodnich (pl. Polski).

Krzysztof Ruchniewicz


Dojazd: koleją (rozkłady jazdy na www.pkp.pl); plan Wrocławia dostępny m.in. na stronie www.wroclaw.pl.

.